-
Links
-
«Ας μη γελιόμαστε, όλοι μας φταίμε για την υπάρχουσα κατάσταση.» (Εγώ βέβαια το έχω καταλάβει, οπότε μας μένεις μόνο εσύ να φταις.)
17.10.2011
Αυτό δεν ακούς τα τελευταία δυο χρόνια; Για το πόσο φταίμε για την κατάσταση και για το τί πρέπει να αλλάξει μέσα μας; Όλα ξεκινούν από εμάς. Πρέπει να ξυπνήσουμε και να δούμε την αλήθεια κατάματα: «Το πάρτι τελείωσε», «ζούσαμε πάνω από τις δυνάμεις μας», «εμείς επιλέξαμε όλους αυτούς που κυβερνούν», «δυστυχώς στην χώρα μας ο ορθολογισμός και ο διαφωτισμός πέρασαν και δεν ακούμπησαν», «πρέπει να σταματήσουμε να ήμαστε συναισθηματικοί και να αρχίσουμε να λειτουργούμε με τη λογική».
«Εμείς» ή μήπως «εσύ»;
Η λεπτομέρεια είναι ότι αυτός που ξεστομίζει αυτές τις φράσεις είναι και κάτοχος της αλήθειας τους, αλλιώς δεν θα τις έλεγε. Άρα αν βγάλω «αυτόν» από το κάδρο μένεις μόνο «εσύ».
Δυστυχώς…
Άρα εσύ πρέπει να αλλάξεις και όχι αυτός, το λέει εξάλλου και ο πιο προβεβλημένος διανοητής του καιρού μας. Δεν είναι τυχαίο πως η ρητορική του κ. Ράμφου άνθησε τόσο πολύ τις πρώτες μέρες της κρίσης. Τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης αλλά και το υπάρχον πολιτικό σύστημα, στα λόγια του, βρήκαν το τέλειο άλλοθι. Και τα ΜΜΕ και η πολιτική ηγεσία «ήξεραν τί έφταιγε και ήξεραν και πώς να το διορθώσουν». Το πρόβλημα ήσουν εσύ και το πώς θα αλλάξεις κατά τις επιταγές αυτών που κάλυπταν το «εσύ», με το «εμείς».
Για λίγο τους πίστεψα να σου πω την αλήθεια. Πίστεψα ότι το πρόβλημα είναι δευτερευόντως πολιτικό και κυρίως «ψυχολογικό». Φταίει η ραγιάδικη νοοτροπία μας, τα 400 χρόνια σκλαβιάς που δεν άφησαν τον διαφωτισμό και τον ορθολογισμό να ανθήσει, η παραληρηματική εγωκεντρική μας φύση. Πήγαν να με πείσουν ότι φταίει ο γενετικός μας κώδικας. Τί ειρωνεία…είναι οι ίδιοι άνθρωποι που κορόιδευαν την Φανή Χαλκιά για την δήλωσή της ότι η νίκη είναι στο DNA των ελλήνων.
Και τα αποτελέσματα του αντιντόπινγκ κοντρόλ δεν άργησαν να βγουν. Ούτε για την Χαλκιά ούτε για όλους τους παραπάνω αναγνώστες του Psychology for Dummies. Οι χώρες όλης της Ευρώπης άρχισαν να πέφτουν η μια μετά την άλλη. Τι να φταίει για αυτούς; Πως γίνεται να καταρρέουν; Δεν πέρασε ούτε από εκεί ο ορθός λόγος;
Ίσως να είναι άλλα σύνδρομα. Μήπως οι Ιρλανδοί, που εμπιστεύτηκαν το τραπεζικό τους σύστημα και αυτό κατέρρευσε, είναι ευκολόπιστοι και αφελείς; Μήπως οι Γερμανοί, που δέχονταν από την αρχή της δεκαετίας του 2000 μειώσεις μισθών και επιδομάτων ενώ έχουν μια από τις κυρίαρχες οικονομίες της γης, είναι μαζοχιστές και μοιρολάτρες; Οι Ισπανοί πάντως ξέρω. Το είχε πει σε μια συνέντευξη ο κ. Ράμφος. Φταίει ο Θερβάντες και ο Δον Κιχώτης που στοιχειώνουν το φαντασιακό τους και τους βάζει να παλεύουν με ανεμόμυλους.
Τι ειρωνεία πάντως, οι φορείς του ορθού λόγου να προσπαθούν να μας πείσουν ότι είμαστε συναισθηματικά ανώριμοι, προτάσσοντας ένα άλλο συναίσθημα, τον φόβο! Αν δεν γίνει αυτό ή το άλλο «η κρίση θα παρατείνεται και το σάπισμα θα βαθαίνει»…
Νομίζω ότι σε έναν πλανήτη που το 1% του πληθυσμού κατέχει το 99% του πλούτου, το πρόβλημα δεν είναι ψυχολογικό αλλά πρωτίστως πολιτικό.
Και εμείς; Προφανώς είμαστε συναισθηματικοί, αλλά αν νομίζει κάποιος ότι είναι «ο φορέας του ορθού λόγου» σε μια «κοινωνία ανώριμων» είναι τουλάχιστον υπερφίαλος. Προφανώς και φταις και εσύ και εγώ. Και για αυτά που μας προσάπτουν και για άλλα πολλά. Ας είμαστε ειλικρινείς όμως, καμία προσπάθεια για αλλαγή του εαυτού μας δεν πρόκειται να έρθει αν δεν ξεπεράσουμε το ενοχικό σύνδρομο που προσπαθούν να μας επιβάλουν τονίζοντας την «συναισθηματική ανωριμότητα της φυλής μας» και την έλλειψη ορθολογισμού των πολιτών αυτής της χώρας. Όπως επίσης καμία ελπίδα δεν έχει η λογική να πρυτανέψει σε συνθήκες όπου ο άνθρωπος λιώνει από άγχος και ανέχεια. Όποιον ψυχολόγο και να ρωτήσεις θα σου πει ότι είναι μάταιο τη στιγμή που το παιδί σου έχει χτυπήσει το πόδι του να πας και να του πεις «εσύ φταις που δεν πρόσεχες, στα έλεγα εγώ, κοίτα να γίνεις προσεκτικότερος». Το πιθανότερο είναι να αρχίσει να κλαίει περισσότερο!
Ας σταματήσουμε την ψυχανάλυση των κοινωνιών και το καπέλωμα τους με ταμπέλες. Τώρα είναι ώρα για κάθαρση του υπάρχοντος οικονομικού μοντέλου, συναίσθηση και προστασία αυτών που δεν μπορούν. Η προσπάθεια του ανθρώπου να κοιτά μέσα του και να γίνεται καλύτερος πρέπει να είναι αέναη και όχι επί τούτου, όχι ως απάντηση σε μια γενικότερη πολιτική κρίση. Δεν είναι «λύση», είναι ένα διηνεκές αίτημα. Σε τέτοιο περιβάλλον όπου κανείς (ούτε καν οι ειδικοί δεν έχουν πειστική απάντηση στα προβλήματα) δύσκολα μια κοινωνία μπορεί να δράσει με λόγο και ανάλυση.
Όταν η λογική του υπερπλούτου των ελάχιστων αρχίσει να ανατρέπεται, θα είμαι εδώ όλος χαρά, να ξαναμιλήσουμε για λογική.
Όχι άλλα δάκρυα.
21.09.2011
Η αλήθεια είναι ότι δεν είχα ποτέ παρακολουθήσει την πορεία του Steve Jobs, του ηγέτη της Apple. Πριν λίγες μέρες διάβαζα εντυπωσιασμένος για τον εκπληκτικό αυτό άνθρωπο, τον εμπνευσμένο ηγέτη, τον πανέξυπνο μαρκετίστα, τον πρωτοπόρο της τεχνολογίας που ήθελε να άλλαξε τον κόσμο και ίσως και να τα κατάφερε.
Προφανώς τα προϊόντα που ανέπτυξε είναι μέρος της ζωής μου και ας μην έχω Mac ή iPhone. Από ό,τι έχω διαβάσει, έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του οικιακού ηλεκτρονικού υπολογιστή, είναι ο εφευρέτης του mp3 player με το οποίο πηγαίνω για τρέξιμο, ενώ σίγουρα είναι θαυμαστό το επίτευγμα να έχεις μια συσκευή, όπως το iPhone, που σου επιτρέπεις να έχει internet εν κινήσει.
Δυστυχώς, αυτός ο τόσο προικισμένος άνθρωπος πεθαίνει από καρκίνο και πριν μερικές μέρες ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από την εταιρία του. Ρίχνοντας μια ματιά στο βιογραφικό του και στις μνημειώδεις φράσεις του, θα δεις το απαύγασμα του αμερικανικού ονείρου. Ο περιθωριακός αλλά έξυπνος νέος που, αν και φτωχός και χωρίς ακαδημαϊκή εκπαίδευση, τα καταφέρνει βάζοντας τα γυαλιά στους άλλους, που ναι μεν προετοιμάστηκαν «θεσμικά» για την επιτυχία αλλά ήταν ιδιαιτέρα μαλθακοί και ανόρεκτοι…
Εμπνεόμενος από αυτό το όνειρο, συμβούλευε τους νέους «να μην καταταγούν στο ναυτικό αλλά να γίνουν πειρατές», και «να μείνουν πάντα πεινασμένοι». Όχι άσχημα για όσους ψάχνουν πάντα το καινούριο και πιστεύουν ότι ο εχθρός του καλού είναι το καλύτερο.
Κάθε μάχη όμως (ακόμα και αυτή του καλού με το καλύτερο) έχει θύματα. Πράγματι, ο Jobs άλλαξε τον κόσμο, αντικατέστησε το παλιό μου Walkman με MP3 player, άλλαξε τον τρόπο που λειτουργεί η γραφιστική και έδωσε σε όλους τη δυνατότητα να είναι «συνδεδεμένοι». Όπως το καταλαβαίνω εγώ μιλάμε για ένα κόσμο που είναι βουτηγμένος στην ενημέρωση αλλά όχι στην μόρφωση, (στην πιο βαρυσήμαντη ομιλία του δήλωσε εξάλλου ότι το γεγονός ότι παράτησε το πανεπιστήμιο ήταν από τα καλύτερα πράγματα που του έχουν συμβεί). Συνεχώς διάσπαρτοι πνευματικά, χωρίς εμβάθυνση, έρμαιοι της εικονικής πραγματικότητας που άλλοι θα έχουν επιλέξει για εμάς. “Πρεζάκια” της επικαιρότητας που θα μοιραζόμαστε τις ανησυχίες μας για τον εαυτό μας και τους οικείους μας, με ένα συνεχές άγχος για τις μετοχές της Wall Street, τους σεισμούς στην άλλη άκρη της γης και τα ρομάντζα κάποιας εξωτικής βασιλικής οικογένειας.
Πίστεψε σε μια ζωή που επιτάσσει να μην χαίρεσαι και να μην ηρεμείς με το καλό, να ψάχνεις σαν εξαρτημένος αενάως το καλύτερο και να μην εκτιμάς ποτέ αυτό που έχεις. Σε μια διεστραμμένη πορεία, που επιβάλει στον άνθρωπο να πηγαίνει μόνο μπροστά.
Η πορεία προς τα μπρος και η πείνα δύσκολα παίρνουν αιχμάλωτους. Στην πορεία του, από ό,τι διαβάζω, απέκτησε μετοχές αξίας κάποιων «απειροεκατομμυρίων» δολαρίων, περιουσία που, κατά την γνώμη μου, είναι εντελώς χυδαίο να κατέχεται από ένα και μόνο ανθρώπινο ον, ενώ παράλληλα στα εργοστάσια της Κίνας που φτιάχνονται τα τεχνολογικά αυτά αριστουργήματα, ο κόσμος δουλεύει σαν σκλάβος όλη μέρα για ένα κομμάτι ψωμί. Αυτό όμως είναι λογικό αν είσαι πειρατής. Όταν κουρσέψεις εφαρμόζεις τους δικούς σου κανόνες.
Ας είναι ένα καλύτερο μέρος αυτό που πηγαίνει, θα μου λείψει, όπως μου λείπουν πάντα οι ευφυής άνθρωποι που τόσο θαυμάζω. Άλλο ένα σπαταλημένο ταλέντο, που έθεσε εαυτόν στην υπηρεσία όχι ενός καλύτερου κόσμου αλλά ενός κόσμου που ο καθένας σκέφτεται τον εαυτό του και ό,τι προσφέρει, το κάνει με σκληρό αντάλλαγμα.
Αλλά όπως λένε και οι αμερικάνοι “No remorse, no regrets”. Εξάλλου, πόλεμο έχουμε.
(Άλλος ένας) κυρίαρχος του σύμπαντος.
16.09.2011Το Σάββατό ήμουν στη λίμνη Δόξα, στην ορεινή Κορινθία. Πηγαίνοντας δεν ήξερα πολλά, εκεί όμως βρήκα μια κυρία που πουλούσε ψωμί, μέλι και όσπρια μαζί με την κόρη της, τον δίχρονο ανιψιό της και ένα αντίστοιχης ηλικίας γειτονόπουλο. Η κυρία είχε αφήσει τον πάγκο στη δούλεψη της κόρη που ήταν μεγάλη και εκείνη ψάρευε μικροσκοπικούς κυπρίνους με μια τρύπια απόχη παρέα με τον ανιψιό και το γειτονόπουλο.
Μου είπε ότι η λίμνη είναι τεχνητή και φτιαχνόταν εδώ και δέκα χρόνια προκειμένου να ποτίζονται τα χωράφια στον κάμπο του Φενεού (και να προστατεύονται παράλληλα από τις πλημμύρες). Χρειάστηκε πολύ δουλειά, κόπηκε το δάσος σε εκείνο το σημείο και σκάφτηκε ως και ογδόντα μέτρα βάθος για να γίνει αυτό το θαύμα που έβλεπα μπροστά μου. Άξιζε η θυσία των δέντρων.
Ή μάλλον άξιζε σχεδόν. Βλέπεις η λίμνη λειτουργεί μόνο ως αξιοθέατο, αφού ενώ έχουν τελειώσει τα έργα κατασκευής της δεν υπάρχουν οι σωληνώσεις που θα κάνουν το νερό να φτάσει στα χωράφια. Ουσιαστικά λοιπόν έχουμε μια τεράστια σπατάλη φυσικών πόρων και είμαστε πάλι στο μηδέν.
Τη ρώτησα αν κάνουν μπάνιο εδώ μιας που δεν υπήρχε κανένας στο νερό και μου είπε πως συνήθως κάνουν. Βούτηξα λοιπόν, μόνος. Κολύμπησα μέχρι τη μέση και ένιωσα κυρίαρχός της. Όχι μόνο της λίμνης αλλά και των βουνών γύρω μου. Μόνος, ακούγοντας το τίποτα, ψιθυρίζοντας στο βάθος του μυαλού μου το The Lake του Anthony.
Βγαίνοντας, η καλή μου με ενημέρωσε για τον θορυβώδη κύριο που διακήρυττε μεγαλόφωνα ότι δεν θα κολυμπούσε ποτέ εκεί, αφού υπήρχε φόβος να τον δαγκώσουν νερόφιδα. Επίσης παίρνοντας το δρόμο για το γυρισμό, πρόσεξα τις τρύπες στους κάδους από τους μαθητευόμενους σκοπευτές που αφού δεν τα καταφέρνουν στο κυνήγι, ξεχαρμανιάζουν όπου πιο βολικά.
Ξέχασα!
Όταν ήμουν στη λίμνη μόνο για μια στιγμή ένιωσα κυρίαρχος. Μόνο για μία. Αμέσως κατάλαβα ότι, αν και για λίγο η λίμνη ήταν δική μου, δεν ήμουν παρά ένα ακόμα μικρό μυρμήγκι, ένα ελάχιστο κομμάτι της ζωής εκεί. Τώρα το ξέρω, όταν πάψω έστω και για μια στιγμή να νιώθω κυρίαρχος ή απέναντι στη φύση, θα είναι το ουσιαστικότερο βήμα για να καταλάβω τι θα πει να είσαι άνθρωπος.
Η ζωή και η τέχνη ως ριάλιτι.
05.09.2011
Jacques Louis David "Ο Θάνατος του Μαρά" (1793) - Paul Jacques Aimé Baudry "Charlotte Corday" (1860)
Λίγο πριν το καλοκαίρι, η καλή μου είχε δει στο δρόμο μια γνωστή της· μια αρκετά ευκατάστατη κυρία, που η οικογένεια της διατηρούσε και περιουσία στο εξωτερικό. Ήταν πνιγμένη από το άγχος, δεν μπορούσε να κοιμηθεί τα βράδια, όπως έλεγε, από την αγωνία για την κρίση. Όλα αυτά που άκουγε και έβλεπε γύρω της την τρέλαιναν. Το ότι είχε ακόμα περιουσία και ότι ανά πάσα στιγμή μπορούσε να «αποδράσει» δεν φαινόταν να την παρηγορεί καθόλου.
Ακούγοντας την παραπάνω διήγηση, θυμήθηκα ένα περιστατικό, πάνω από δέκα χρόνια πριν. Είχα πάει σε μια έκθεση σύγχρονής τέχνης που με έκανε να νιώσω πρωτόγνωρα. Περιεργαζόμουν τα έργα χωρίς να βρίσκω κάτι που να με συναρπάζει, όμως δεν θα έλεγα ότι έμενα και απαθής. Εκεί που τελείωνα την βόλτα μου, εμφανίστηκε ένας παλιός καθηγητής μου στην Σχολή Καλών Τεχνών και, με αυτή την ευκαιρία, ο επιμελητής της έκθεσης αποφάσισε να μας ξεναγήσει. Η αλήθεια είναι ότι η διήγηση του μας βοήθησε να μπούμε περισσότερο στο κλίμα και μάλιστα κάποια λεγόμενα του αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον μου και με έκαναν να δω τα έργα με άλλα μάτια. Ακόμα έχω στο νου ένα μεγάλο ολόσωμο σχέδιο, φτιαγμένο με στυλό. Αρχικά με είχε αφήσει μάλλον αδιάφορο, μέχρι την στιγμή που ο επιμελητής ανέφερε ότι ήταν το πορτραίτο μιας κοπέλας, διάσημης στην Αμερική για τα εγκλήματα που είχε διαπράξει όταν ήταν έφηβη. Η διήγηση με έκανε να προσέξω περισσότερο το έργο και μέχρι σήμερα το θυμάμαι.
Αυτό που με τους όρους της σύγχρονης τέχνης μάθαμε ως «πλαισίωση του έργου», στην σημερινή τέχνη είναι σχεδόν απαραίτητο για να μπορεί το έργο να υπάρχει. Ιστορία της τέχνης, εξηγήσεις και αφηγήσεις για το υπόβαθρο των έργων και των καλλιτεχνών πάντα υπήρχαν. Ποτέ όμως δεν ήταν δομικό τους στοιχείο όπως σήμερα. Ο θάνατος του Μαρά από τον Νταβίντ είναι εξαιρετική ζωγραφική και ας αγνοεί κανείς ποιο είναι το πρόσωπο που απεικονίζεται. Το σχέδιο που είχα δει στην έκθεση που προανέφερα «πεθαίνει», χωρίς την ιστορία από πίσω του.
Για την συγκίνηση που ένα εικαστικό έργο έχει να προσφέρει σπάνια ακούω. Για το τι θέλει να πει και πόσο καταξιωμένος είναι ο δημιουργός του ακούω πολλά. Η δημοφιλία (κυρίως των εικαστικών έργων) τα τελευταία χρόνια στηρίζεται περισσότερο στο τι λέγεται και τι γράφεται για αυτό, παρά στην συγκίνηση που αυτό προκαλεί.
Η τέχνη πολλές φορές προηγείται της ζωής και νομίζω ότι αυτό που ζούμε τα τελευταία χρόνια είναι την ίδια τη ζωή όχι ως βίωμα. αλλά ως ριάλιτι. Το κλισέ που λέει ότι πολλοί από μας ζούμε την ζωή από την οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή και όχι όπως «πραγματικά είναι», αποτελεί μία μόνο έκφανση (και μάλιστα την ποιο πρόσφατη) της αλλαγής που έχει επέλθει στην ύπαρξη μας. Γνήσια παιδιά των μίντια εδώ και δεκαετίες, ικανοποιούμαστε περισσότερο παρακολουθώντας και μαθαίνοντας για τα πράγματα, παρά βιώνοντας τα· σε όλα τα επίπεδα.
Σκέφτομαι ένα ακόμα πιο ευτελές παράδειγμα. Το ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου είναι εδώ και καιρό στην NOVA, για να το δεις πρέπει να πληρώσεις και ελάχιστοι μπορούν ή θέλουν να το κάνουν. Λογικό – η ποιότητα του είναι τόσο μέτρια που ελάχιστους απασχολεί το τι πραγματικά βλέπουν και ακόμη λιγότεροι πηγαίνουν στα γήπεδα. Και όμως, τα αθλητικά ραδιόφωνα ανθούν, οι ακροαματικότητες είναι υψηλές και στις παρέες συζητάμε για αυτό. Όχι για το τι βλέπουμε στα 90 λεπτά, αλλά για τα γύρω – γύρω, για τις μεταγραφές, τους ψίθυρους των αποδυτηρίων, τα στημένα και το στοίχημα. Εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο μπορεί κανείς να μάθει τα πάντα (γύρω από) αυτό!
Γυρίζοντας στην πλούσια κυρία, διαπιστώνει κανείς ότι, ενώ την κρίση την βλέπουμε όλοι αλλά την ζούμε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ο καθένας ξεχωριστά, η κατάθλιψη δείχνει να είναι ισομερής και ενιαία!
Όταν δίδασκα σε σχολές ζωγραφικής και επέμενα για ζωγραφική από το φυσικό, με ρωτούσαν: «Τι κακό έχει να ζωγραφίζεις από φωτογραφία;» Απαντούσα ότι δεν υπάρχει τίποτα «κακό», απλά υπάρχει το εξής πρόβλημα: όταν έχουμε μια φωτογραφία μπροστά μας, οι πληροφορίες που παίρνουμε προκειμένου να φτιάξουμε το δικό μας ζωγραφικό έργο είναι περιορισμένες. Δηλαδή πριν από εμάς (και για εμάς), ο φωτογράφος και ο φωτογραφικός φακός έχουν επιλέξει και έχουν αποκρυσταλλώσει μόνο μερικά στοιχεία από το προς απεικόνιση αντικείμενο. Ενώ, όταν έχουμε μπροστά μας το ίδιο το αντικείμενο, μπορούμε εμείς να εμπνευστούμε από το πλήθος των στοιχείων που αυτό μας προσφέρει και να δράσουμε ανάλογα.
Κάπως έτσι!
Ξέρεις, αυτό το παραμύθι δεν θα κρατήσει για πάρα πολύ. Είναι σαν την ιστορία με τα ρούχα του βασιλιά. Δεν λέω πως ο βασιλιάς είναι απαραίτητα γυμνός. Ίσως, απλά να φοράει άλλα ρούχα από αυτά που έχουμε επιτρέψει να μας παρουσιάζουν κάθε φορά. Και αυτό, αργά ή γρήγορα, θα φανεί.
Δεν έχεις παρά να χρησιμοποιήσεις τα δικά σου μάτια.
——————————————————————————————————————————————————
* Στην φωτογραφία βλέπουμε αριστερά τον πίνακα του David, «Ο Θάνατος του Μαρά» και δεξιά τον πίνακα του Baudry, «Charlotte Corday». Η Charlotte Corday ήταν η γυναίκα που σκότωσε το Μαρά. Στον πίνακα του David, ο Μαρά είναι ο ήρωας που πέφτει από τα χέρια της στυγνής δολοφόνου και δεν αξίζει καν να είναι στο κάδρο, ενώ στον πίνακα του Baudry, (αρκετά χρόνια αργότερα) η Corday είναι η ατρόμητη αγωνίστρια που δολοφονεί τον διεφθαρμένο αχρείο.
Όπως το δει κανείς…
Σάββατο βράδυ στη μέση της πόλης.
12.07.2011Θα ήθελα να μην ξαναγράψω για κρίση, κουράστηκα.
Θυμάμαι ήμουν φοιτητής όταν διάβαζα το «Σάββατό βράδυ στην άκρη της πόλης» της Σώτης Τριανταφύλλου. Την ιστορία μιας νεαρής κοπέλας που ζει στις παρυφές τις Νέας Υόρκης. Διαβάζει, διασκεδάζει, ταξιδεύει, κινδυνεύει, κερδίζει και χάνει φίλους και όλα αυτά σε μια γεωμετρική πρόοδο που τελικά την πάνε προς τα εμπρός. Γίνεται δασκάλα και κερδίζει το δικαίωμα στο όνειρο. Όχι το μεγάλο, το αμερικάνικο, αυτό που σε οδηγεί στον πλούτο και την κοινωνική καταξίωση, το δικαίωμα στο άλλο (και αυτό Αμερικάνικο), στο όνειρο της πρώτης ταινίας Ρόκι. Στο όνειρο του ανθρώπου που είναι μπλεγμένος και έχει μικρές δυνατότητες, αλλά τελικά, στην τελευταία σκηνή του έργου, καταφέρνει να σταθεί στα πόδια του.
Αυτό το όνειρο, το δεύτερο, το ρεαλιστικό, είναι αυτό που οι περισσότεροι κυνηγάμε. Κάποια στιγμή μεταξύ 1990 και 2010 προσπάθησαν να μας πείσουν (με άλλα 3 τουλάχιστον Ρόκι) ότι μπορούμε όχι μόνο να σταθούμε στα πόδια μας αλλά ότι μπορούμε επί σειρά ετών να νικάμε τον παγκόσμιο πρωταθλητή και να πάρουμε τη θέση του σε ένα δρόμο γεμάτο δόξα και πλούτη. Ή ακόμα χειρότερα, ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε παγκόσμιοι πρωταθλητές. Ταυτόχρονα!
Το «Τζόνι & Λούλου» της Βάσιας Τζανακάρη είναι το flip side του «Σάββατό βράδυ στην άκρη της πόλης». Είναι η άλλη πλευρά του νομίσματος. Εκεί που η νεαρή πρωταγωνίστρια και ο καλός της, πέφτουν σε τοίχο. Όχι απαραίτητα με δύναμη για να σπάσουν, αλλά τρίβοντας αργά πρόσωπο και σώμα μέχρι να λιώσουν. Όχι στην άκρη της πόλης σαν περιθωριακοί, αλλά ακριβώς στην μέση της, όπως όλος ο κόσμος. Αποφασίζουν να φύγουν από αυτό. Όχι από τη χώρα απαραίτητα, αλλά από «αυτό». Το όποιο «αυτό». Να πάνε σε κάποιο «άλλο» όχι απαραίτητα «χωρικό» αλλά κυρίως προσωπικό.
Ξέχνα το love story που γράφει στο εξώφυλλο, ξέχνα και τη «γυναικεία λογοτεχνία». Εδώ η Τζανακάρη μας δείχνει το πολιτικό, το κοινωνικό, το ατομικό, το συλλογικό και το κάνει πολύ καλά. Εδώ οι πρωταγωνιστές δεν είναι σίγουρο ότι θα σταθούν στα πόδια τους, εδώ η αγάπη είναι το μόνο που έχουν.
Η Τζανακάρη γεννήθηκε το 1980. Μπορεί στα βιβλία της να αναφέρεται στους Deep Purple και στον Nick Cave, μπορεί να έχει στο νου της καταραμένους καλλιτέχνες και χαμένες γενιές, αλλά ξέρει ότι όταν όλα δείχνουν να τελειώνουν, η αγάπη είναι το καλύτερο που μπορείς να έχεις και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο (όπως μας έμαθαν, ευτελέστεροι τύποι όταν μεγαλώναμε στα 80s).
Στο «Τζόνι & Λούλου» η συγγραφέας δείχνει και αναλύει το τώρα ακριβέστατα. Κανείς όμως με τόσα αποθέματα αγάπης δεν χάνεται και στο βάθος το ξέρει πολύ καλά. Μπορεί με αυτό το βιβλίο της να αμφιταλαντεύεται, αλλά στο μέλλον, είμαι σίγουρος, θα κάνει αυτό που οι δημιουργοί με συναίσθημα κα πίστη ξέρουν καλά. Θα δείξει με το δάχτυλο αυτή τη μικρή τρύπα στο βάθος, που φτάνει για να φωτίσει όλο το τούνελ.
Θα περιμένω.
Για όσους ανησυχούν.
15.06.2011
Bulls on Parade
Για όσους ανησυχούν για το «ποιόν» των συγκεντρωμένων στο Σύνταγμα να τους ενημερώσω ότι δικαίως ανησυχούν αλλά δυστυχώς ποτέ στην ιστορία δεν βρέθηκε μεγάλη κοινωνική μάζα που να απαιτεί μεταρρύθμιση και να αποτελείται μόνο από «καλούς και τίμιους ανθρώπους».
Για όσους ανησυχούν για το αν κινδυνεύει η δημοκρατία, να τους ενημερώσω ότι δικαίως ανησυχούν, αλλά σχεδόν ποτέ καμμία μεγάλη κοινωνική μεταρρύθμιση δεν ήλθε σεβόμενη απόλυτα τους ως τότε υπάρχοντες θεσμούς.
Για όσους ανησυχούν για το αν το πράγμα θα πάει χειρότερα (ή πολύ χειρότερα) μέχρι να καλυτερέψει, να τους ενημερώσω ότι δικαίως ανησυχούν, για όλους τους παραπάνω λόγους.
Για όσους είναι λάτρεις της «συλλογικής ευθύνης» να τους ενημερώσω ότι έχουν δίκαιο, απλά να συνυπολογίσουν ότι όλοι δεν έχουμε την ίδια ευφυΐα να καταλάβουμε την παγίδα πίσω από τη διαφήμιση «πάρτε δάνειο 10.000 ευρώ από την τράπεζα μας και τα 1.000 ευρώ δώρο» και πίσω από αυτό που όλοι λέγαμε μεταξύ μας, το «ε, έτσι γίνεται παντού»! Προφανώς οι αγανακτούντες με το επίπεδο των συμπολιτών μας «που αυτούς ψήφιζαν – αυτά μας συνέβησαν» μιας που κατάφεραν να «περάσουν την πίστα και να κερδίσουν και κανονάκι» ας βάλουν ένα χεράκι, όχι καταχερίζοντας τους μικρόνους συμπολίτες μας αλλά προσπαθώντας για την παιδεία τους.
Για όσους ανησυχούν ότι το «πόπολο» θα πάρει μια ακόμα λάθος απόφαση, να τους ενημερώσω ότι δικαίως ανησυχούν. Εδώ οι οικονομολόγοι δεν καταφέρνουν να βγάλουν άκρη για το ποιός είναι ο σωστός δρόμος και επιμένουν με πάθος στη δική του ο καθένας βεβαιότητα, θα τα καταφέρουν οι απλοί πολίτες που βομβαρδίζονται εκατέρωθεν με αυτές; Ναι, είναι οι ίδιοι ανώριμοι πολίτες που είχαν «μηδέν παιδεία» και «σούπερ ενημέρωση» όλα αυτά τα χρόνια. Που βομβαρδίστηκαν με διαφημίσεις για δάνεια, αυτοκίνητα, διακοπές και αμερικάνικο όνειρο και εμείς τώρα αναρωτιόμαστε γιατί δεν έδειξαν «ωριμότητα» στις πολιτικές τους επιλογές.
Για όσους αναρωτιούνται και αγωνιούν λοιπόν, να τους ενημερώσω ότι (λογικά) θα υπάρξει ανάσταση αλλά όχι χωρίς σταύρωση. Να σταματήσουν λοιπόν να ανησυχούν για το αν θα σταυρωθούμε, μιας που αυτό ήδη άρχισε και να κοιτάξουν για το πώς θα είναι η επόμενη μέρα.
Και δεν θα εξαιρεθεί κανείς.
Ο άνθρωπος ενώπιον του Θανάτου.
01.06.2011
Ο άνθρωπος ενώπιον του Θανάτου.
Τις τελευταίες ημέρες τις πέρασα στο νοσοκομείο. Η μητέρα μου έσπασε το πόδι της και τρέχαμε οικογενειακώς για μια εβδομάδα.
Στο διπλανό δωμάτιο νοσηλευόταν μια γηραιά μοναχή που είχε πάντα στο προσκεφάλι της, μια αρκετά νεότερη που την προσέτρεχε. Η φιγούρα της πρώτης ήταν σχεδόν μεταφυσική. Ξαπλωμένη, γυμνή κάτω από τα σκεπάσματα, διατηρούσε σκεπασμένο το κεφάλι και το λαιμό της με το μαύρο μοναστικό μαντίλι. Έμενε για ώρες ακίνητη κοιτώντας το κενό. Η νεαρή πάλι, ψηλή, μέσα στη μαύρη της στολή που άφηνε ακάλυπτο μόνο το πρόσωπο, με μια πρώτη ματιά, ήταν αρκούντως επιβλητική. Παρόλα αυτά, είχε ένα πολύ όμορφο χαμόγελο και μια ιδιαίτερα παιγνιώδη διάθεση. Όταν πήγα να δανειστώ κάτι πατερίτσες από το δωμάτιο τους, άρχισε να με πειράζει λέγοντάς μου ότι θα με χρεώσουν με την ώρα. Λίγο σάστισα αλλά επιστρέφοντας σκέφτηκα να την τσιγκλήσω. Της είπα ότι χρήματα δεν είχα, όπως όμως εκείνη μου δάνεισε τις πατερίτσες, σκέφτομαι και εγώ να της δανείσω ένα βιβλίο. Έβγαλα από την τσάντα μου αυτό που διάβαζα εκείνες τις μέρες.
Ήταν το «Ο άνθρωπος ενώπιον του Θανάτου – Δοκίμιο για την περατότητα με αφορμή τις ακολουθίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας» του Ιωάννη Πλεξίδα. Με το που διάβασε τον τίτλο, έβγαλε μια σχεδόν τρομαγμένη κραυγή: “Αααα! Προσπαθείς να μας θυμίσεις αυτό που θα μας συμβεί και θέλουμε να ξεχάσουμε!”. Σάστισα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση πώς μια κοπέλα που έχει τάξει την ζωή της στο μεταφυσικό, την τρόμαζε τόσο η ιδέα του θανάτου! Όταν διάβασε το σοκ στα μάτια μου μαζεύτηκε λίγο. Με ευχαρίστησε και μου είπε ότι θα το διάβαζε αν είχε λίγο περισσότερο χρόνο.
Έφυγα, πήγα στο δωμάτιο της μητέρας μου και συνέχισα το διάβασμα.
Το βιβλίο είναι διαφορετικό από ό, τι περίμενα. Νόμιζα ότι θα σταθώ μπροστά σε μια ουτοπική ανάλυση των γραφών, μια ακόμα μοναδική αλήθεια για το τώρα και το μετά. Βρέθηκα μπροστά σε ένα, κατά τη γνώμη μου, ποιητικό κείμενο που θα ενέπνεε οποιονδήποτε με ανθρωπιστικές και πνευματικές ανησυχίες, ασχέτως αν είναι θιασώτης του ορθόδοξου χριστιανικού δόγματος. Μια “perennial” ανάγνωση των πραγμάτων που προσφέρει ηρεμία και ανάταση.
Ο θάνατος ενώπιων του ανθρώπου, τρόμαξε και έφυγε!
Γύρισα σπίτι γεμάτος. Η μικρή με είδε να κρατάω το βιβλίο στα χέρια και με ρώτησε τί είναι. Της είπα. Ζήτησε να το δει. Προφανώς σε αυτή την ηλικία ο θάνατος δεν την απασχολεί, δεν καταλαβαίνει καν τί είναι. Υποψιάζομαι ότι ούτε η νεαρή μοναχή καταλαβαίνει πολλά, αν και από την αντίδραση της, νομίζω ότι την απασχολεί περισσότερο.
Ο καθένας το παλεύει όπως μπορεί, η νεαρή μοναχή προφανώς βρίσκει παρηγοριά στο χιούμορ. Σπρώχνοντας τη μητέρα μου με το καροτσάκι προς την έξοδο του νοσοκομείου μετά από μερικές μέρες, με είδε και με ρώτησε παιχνιδιάρικα: “Έεεε φίλε, έχεις άδεια και δίπλωμα για το όχημα…?”
Τέλος καλό, όλα καλά.
Common People
18.05.2011
Αν είσαι γύρω στα 35 και έχεις την ελάχιστη επαφή με τη βρετανική μουσική σκηνή, είναι σχεδόν απίθανο να μην έχεις ακούσει αυτό το τραγούδι. Το Common people των Pulp ήταν μεγάλη επιτυχία στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Την ίδια περίπου εποχή, ανθούσαν και οι ΥΒAs, οι Νέοι Βρετανοί Καλλιτέχνες, το πιο ζωντανό και ίσως το τελευταίο ενιαίο κίνημα της μεταμοντέρνας εποχής. Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, το πιο διάσημο παιδί του κινήματος, ο Damien Hirst, κάνει την πρώτη του ατομική έκθεση στην Ελλάδα, στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Δεν έχω δει την έκθεση και πιθανότατα δεν θα είμαι στην Θεσσαλονίκη αυτή την εποχή. Τις προάλλες είδα και τη σχετική εκπομπή της Κατερίνας Ζαχαροπούλου «Η εποχή των εικόνων» στην ΕΤ1. Αρκετές και ενδιαφέρουσες οι αναλύσεις για τον καλλιτέχνη, η μορφή, το έργο, το νόημα, η αγωνία του δημιουργού για το θάνατο, η πρόκληση, τα χρήματα, η διασημότητα, η προώθηση του από τον Charles Saatchi και άλλα πολλά.
Θυμήθηκα τους Pulp. Οι στίχοι του Common people γυρνούσαν συνεχώς στο μυαλό μου, κάνοντας με να γουργουρίζω μάλλον προβληματισμένος. Αν δεν ξέρεις καλά αγγλικά θα κάνω μια προσπάθεια για μια πρόχειρη μετάφραση:
«Ήρθε από την Ελλάδα, διψούσε για γνώση.
Σπούδασε γλυπτική στο Κολέγιο Saint Martin’s, εκεί είναι που τράβηξα το βλέμμα της.
Μου είπε ότι ο μπαμπάς της ήταν «φορτωμένος» (Σ.Σ. πλούσιος).
Είπα, σε αυτή την περίπτωση, θα πάρω ένα ρούμι με κόκα κόλα.
Είπε εντάξει και σε τριάντα δευτερόλεπτα μου είπε, θέλω να ζήσω σαν τους κοινούς ανθρώπους.
Θέλω να κάνω ό, τι κάνουν οι κοινοί άνθρωποι, θέλω να κοιμάμαι με κοινούς ανθρώπους.
Θέλω να κοιμάμαι με κοινούς ανθρώπους σαν εσένα.
Λοιπόν τί άλλο θα μπορούσα να κάνω; Είπα, θα δω τι μπορώ να κάνω.Την πήγα σε ένα σούπερ μάρκετ.
Δεν ξέρω γιατί, αλλά από κάπου έπρεπε να ξεκινήσω, γι ‘αυτό άρχισα από εκεί.
Είπα, προσποιήσου ότι δεν έχεις καθόλου χρήματα, αυτή απλά γέλασε και είπε , αχ είσαι τόσο αστείος!
Είπα, ναι; Δεν βλέπω κανέναν άλλο να χαμογελά εδώ πέρα.
Είσαι σίγουρη ότι θέλεις να ζήσεις σαν κοινός άνθρωπος;
Να δεις ότι βλέπουν οι κοινοί άνθρωποι; Θέλεις να κοιμηθείς με κοινούς ανθρώπους,
θέλεις να κοιμηθείς με κοινούς ανθρώπους σαν κι εμένα?
Αλλά δεν κατάλαβε, μόνο χαμογέλασε και μου κράτησε το χέρι.
Νοίκιασε ένα διαμέρισμα πάνω από ένα κατάστημα, έκοψε τα μαλλιά της και έπιασε δουλειά.Κάπνισε μερικά τσιγάρα, παίξε λίγο μπιλιάρδο, προσποιήσου ότι ποτέ δεν πήγες σχολείο.
Αλλά ακόμα και τότε, δεν πρόκειται να το κάνεις σωστά.
Γιατί όταν είσαι ξαπλωμένη στο κρεβάτι σου τη νύχτα, παρακολουθώντας τις κατσαρίδες να ανεβαίνουν στον τοίχο, αν καλέσεις το μπαμπά σου, μπορείς να τα σταματήσεις όλα.
Ποτέ δε θα κάνεις ό, τι κάνουμε οι κοινοί άνθρωποι.
Ποτέ δεν θα αποτύχεις, όπως οι κοινοί άνθρωποι.
Ποτέ δεν θα δεις τη ζωή σου να γλιστρά εκτός πεδίου, να χορεύεις, να πίνεις, να πηδιέσαι, επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κάνεις.Τραγούδα μαζί με τους κοινούς ανθρώπους, τραγούδα μαζί τους και ίσως μπορέσεις να καταλάβεις.
Γέλα μαζί με τους κοινούς ανθρώπους.
Γέλα μαζί τους, ακόμα κι όταν αυτοί γελούν μαζί σου και με τις βλακείες που κάνεις.
Μιας που νομίζεις ότι η φτώχια είναι κουλ.
Θέλω να ζήσω με τους κοινούς ανθρώπους…»Αυτό ήταν οι YBAs, η εκδίκηση και ο εκφυλισμός των «κοινών ανθρώπων» Η Tracey Emin τους πέταξε στα μούτρα το κρεβάτι της, άστρωτο, γεμάτο αποτσίγαρα και ποτά και αυτοί το αναγόρευσαν σε τέχνη! Ναι, αυτοί που θέλουν αν ζήσουν σαν «κοινοί άνθρωποι». Οι μεγαλοσυλλέκτες και οι φιλότεχνοι. Το art crowd, ο περιοδεύων θίασος των μεγάλων εικαστικών διοργανώσεων. Ο Damien Hirst πουλάει υπαρξισμό (σε pop – shock culture περιτύλιγμα) βγάζοντας τη γλώσσα έξω (σαράντα πέντε χρονών μαντράχαλος…) κι εκείνοι τρέχουν να αγοράσουν. Νομίζουν ότι οι YBAs ήταν πράγματι “common people” κι ότι αυτό είναι το καταστάλαγμα της «κατάστασης» και των «βαθύτερων προβληματισμών» των απλών ανθρώπων.
Θυμάμαι σε μια συνέντευξη παλιότερα στο ΒΗΜΑ o Hirst είχε πει: «Ορισμένες φορές, για να μάθεις πού είναι τα όρια, πρέπει να τα υπερβείς. Εγώ τουλάχιστον ήθελα να φθάσω στο σημείο της φρίκης. Να φθάσω να νιώσω τη φρίκη. Να φθάσω να νιώσω τη δυσκολία. Να φθάσω να νιώσω οτιδήποτε, τέλος πάντων».
Λυπάμαι…Οι κοινοί άνθρωποι δεν έχουν πρόβλημα να «νιώσουν». Σπανίως φτάνουν εκεί που οι Pulp λένε: «Ποτέ δεν θα δεις τη ζωή σου να γλιστρά εκτός πεδίου, να χορεύεις, να πίνεις, να πηδιέσαι επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κάνεις». Στο κρεβάτι τους δεν θα δεις συχνά πεταμένα μπουκάλια βότκας σαν της Tracey Emin. Έχουν χίλια κακά, κάποιοι τα βγάζουν πέρα όντως δύσκολα κάποιοι τα καταφέρνουν μια χαρά με τα οικονομικά τους αλλά νιώθουν! Προσπαθούν, απογοητεύονται, κάνουν παιδιά, παντρεύονται, χωρίζουν, ψήνουν μπριζόλες το σαββατοκύριακο. Μπορεί να μην είναι σπουδαία αλλά αυτά κάνουν. Μπορεί να θέλουν να νιώσουν περισσότερα αλλά κυρίως θέλουν να νιώσουν βαθύτερα. Τα άλλα, είναι τα απόνερα των απλών ανθρώπων, δεν τους χαρακτηρίζουν.
Η ιστορία γράφεται από τους ισχυρούς και αυτό θα γίνει και σε αυτή την περίπτωση. Λογικά αυτά τα ονόματα θα μείνουν στην ιστορία της τέχνης. Θες επειδή όντως κάτι έχουν να πουν, θες επειδή επιλέχτηκαν, θες επειδή από τον 20ο αιώνα και μετά, τέχνη καλείται αυτό που όλο και λιγότεροι επιλέγουν ως τέτοιο; Είναι τρομερά αστείο όμως. Έχω την αίσθηση ότι αυτοί που κυρίως ασχολούνται με την τέχνη σήμερα είναι σαν την κοπέλα που περιγράφουν οι Pulp. Σπουδαγμένη στο Saint’ Martin’s College, θέλει να γίνει σαν τους απλούς ανθρώπους. Ένας τρόπος είναι και επιλέγοντας τέχνη.
Τώρα θα μου πεις, τόσα εκατομμύρια επισκέψεις στα μουσεία, τόση άνθηση της σύγχρονης τέχνης, δεν λέει κάτι για την αποδοχή του εν λόγω καλλιτεχνικού φαινομένου? Τόση και πολύ περισσότερη άνθηση της trash TV, των ριάλιτι, της gangster rap στην Αμερική και των Μπουζουκιών στην Ελλάδα, να δεις τι λέει! Προφανώς αυτά τα δεν συσχετίζονται, αλλά η αποδοχή δεν είναι τα πάντα.
Δεν πειράζει, μια χαρά είναι όλα αυτά για τους “wannabe common people”, τους «καταραμένους καλλιτέχνες» τους «φιλότεχνους» και όσους άλλους ενδιαφέρονται. Τί έχει όμως όλο αυτό να προσφέρει στους άλλους, τους πολλούς, τους πραγματικούς «κοινούς ανθρώπους»? Φοβάμαι όχι πολλά.
Εμένα πάντως λίγο με ενδιαφέρει το art crowd, αν είναι κάτι που θα ήθελα να πω, κάτι να προφέρω, είναι στους άλλους, τους πολλούς, στους “common people”.
Αυτό το τελευταίο θα το επαναλαμβάνω από μέσα μου, κάθε μέρα σαν προσευχή. Πού ξέρεις, αν το λέω συνέχεια, πάλι και πάλι, ίσως και να το πιστέψω…
Μεταμοντερνισμός για φοιτητές, και όσους άλλους ενδιαφέρονται φυσικά!
05.05.2011
Εκτός από γραπτά έχει και προφορικά! Την Παρασκευή 13 Μαΐου, οργανώνουμε μια ομιλία – ανοιχτή συζήτηση, για την τέχνη και τη ζωή. Επειδή δεν σκοπεύω να ασκηθώ στην ρητορική ελπίζω να συναντηθούμε και να τα πούμε από κοντά!
Περισσότερες πληροφορίες παρακάτω:
Αλήθεια, τι σημαίνει η λέξη «μεταμοντερνισμός»; Ποια η διαφορά της «μοντέρνας» από τη «σύγχρονη τέχνη»; Κατά πόσο έχει αλλάξει η φύση της ίδιας της τέχνης και κατά πόσο ο τρόπος που εμείς τη βλέπουμε σήμερα; Τι είναι όλα αυτά τα ακατανόητα μεγάλα κατασκευάσματα που βλέπουμε στα μουσεία σύγχρονης τέχνης; Τι σχέση έχει η τέχνη των γκαλερί με την δική μας αισθητική; Τι ρόλο έχει παίξει το βίντεο και ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην οπτική μας; Εν τέλει είμαστε όλοι εν δυνάμει καλλιτέχνες και ποια είναι αυτά τα κοινωνικά φαινόμενα που αλληλεπιδρούν με την υπάρχουσα εικαστική πραγματικότητα;
Μια διάλεξη – ζωντανή επικοινωνία με το κοινό, που δανείζεται τον τίτλο της, από την επιτηδευμένη απλότητα, της παγκοσμίως γνωστής σειράς βιβλίων «….For Dummies». Τα εν λόγω βιβλία φιλοδοξούν να προσφέρουν λύσεις και εξηγήσεις για τα πάντα με απλοϊκό τρόπο, από την φιλοσοφία (Philosophy for Dummies), έως την κηπουρική (Gardening for Dummies»). Η εκδήλωση, εμπνεόμενη και προβοκάροντας ταυτόχρονα τη λογική της ενημέρωσης για τα πάντα που κυριαρχεί στην εποχή της πληροφορίας, αποσκοπεί στο να δώσει κάποια στοιχεία για το πώς λειτουργεί ο κόσμος της τέχνης σήμερα.
Αυτό που θα μας απασχολήσει είναι η τέχνη σε σχέση με τη σύγχρονη ζωή. Επειδή το θέμα δείχνει αρκετά «βαρύ» και ίσως απόμακρο, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνία των προς εξέταση φαινομένων, έτσι ώστε η εισήγηση να είναι διανθισμένη με εικόνες, βίντεο, μουσική και δομημένη με τρόπο τέτοιο, που να προτρέπει σε συνεχή συμμετοχή των θεατών, μέσα από τον ζωντανό διάλογο. Εκτός των ακραιφνών εικαστικών έργων και ιδεών που θα παρουσιαστούν, θα γίνει προσπάθεια σύνδεσης της σύγχρονης μαζικής καλλιτεχνικής και κοινωνικής δραστηριότητας, με την λεγόμενη «υψηλή κουλτούρα», μέσω χιουμοριστικών και (ελαφρώς) προκλητικών αναφορών.
Μια λιμναία Οδύσσεια λοιπόν, από την εννοιολογική τέχνη, στις συνταγές μαγειρικής του Jamie Oliver, από την μουσική των Radiohead στην εκλεπτυσμένη τζαζ του Dave Brubeck και από τον κυβισμό του Picasso, στην ζωγραφική ικανότητα των makeup artists!
Οργάνωση: Φοιτητική Ομάδα Thesi 95 (Facebook profile Thesi 95)
Χώρος: Dasein – Σολωμού 12 – Πλατεία Εξαρχείων – www.dasein.gr – 210 3841857
Ημέρα: Παρασκευή 13 Μαΐου 2011 Ώρα: 7:30 μ.μ.
Νεκρές φύσεις.
15.04.2011
Philippe de Champaigne - Still Life With A Skull (1671)
Την προηγούμενη εβδομάδα είχα την ευκαιρία να επισκεφτώ την πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων στο κτήριο του Μεταξουργείου. Πήγα λόγω της έκθεσης της συλλογής του Γιώργου Οικονόμου.
Η συλλογή, για την οποία η αλήθεια είναι ότι δεν είχα ιδέα, είναι τεράστια και πιάνει ένα φάσμα από τον 15ο αιώνα μέχρι το τέλος του μοντερνισμού, περί το 1970. Είναι πραγματικά αξιόλογη και από μόνη της θα μπορούσε να γεμίσει ένα σχετικά μικρό μουσείο! Αν και από ό,τι κατάλαβα, το ενδιαφέρον του συλλέκτη είχε εστιαστεί στα εικαστικά κινήματα του 20ου αιώνα, δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει τα παλιότερα αξιόλογα έργα της συλλογής.
Μπαίνοντας, τα πρώτα έργα που βλέπει ο επισκέπτης είναι νεκρές φύσεις Φλαμανδών και Ολλανδών ζωγράφων του 17ου αιώνα. Σειρά από πίνακες με φρούτα λαχανικά και κυνήγι, αραδιασμένα αρμονικά σε πάγκους και ζωγραφισμένα μέχρι την τελευταία τους επιφανειακή λεπτομέρεια.
Δυστυχώς όμως αυτές οι νεκρές φύσεις υπολείπονται αρκετά των «νεκρών φύσεων» που αντίκρισα κατά της 6 το απόγευμα, στο δρόμο μου προς την έκθεση. Περνώντας από την πλατεία Κουμουνδούρου, πάνω στα σκαλιά της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων, καθόντουσαν δύο διαφορετικές συνθέσεις εξωτικών φρούτων. Πάντα λουσμένες από μια έντονη odeur σωματικών απεκκρίσεων (και δεν εννοώ δάκρυα…) καθώς και μιας υπέροχα διεστραμμένης ησυχίας.
Η πρώτη νεκρή φύση, ήταν μια σύνθεση δύο σωμάτων, ενός γυναικείου και ενός αντρικού, που διευκόλυνε το ένα το άλλο να κάνουν την ένεση ηρωίνης στο γνωστό σημείο του μπράτσου, εκεί που η κεντρική αρτηρία που περνάει από το χέρι φαίνεται καλύτερα, αλλά καίγεται και καλύτερα.
Η δεύτερη νεκρή φύση πλησίαζε περισσότερα στα κυνήγια του 17ου αιώνα. Ήταν άλλο ένα γυναικείο σώμα που είχε κατεβάσει την κάλτσα του προκειμένου να κάνει την ένεση κοντά στον αστράγαλο.
Καταλαβαίνεις, ότι μετά από αυτό το δρώμενο, οι νεκρές φύσεις της συλλογής Οικονόμου μου φάνηκαν εντελώς άκυρες.
Δεν ξέρω, γενικά νομίζω ότι στην πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων πρέπει να απαγορευτεί ρητά η έκθεση ζωγραφικής της κλασικής περιόδου, τουλάχιστον μέχρι και την εποχή του ιμπρεσιονισμού. Δεν είναι δυνατόν κάτω από αυτές τις κοινωνικές συνθήκες να εκτίθενται έργα, που σκοπό τους έχουν την αποκάλυψη του όποιου κάλους των αντικειμένων μέσω της δεξιοτεχνίας των ζωγράφων. Διαλύονται πλήρως από την πραγματικότητα και είναι κρίμα γιατί η προσπάθεια τους είναι όντως φιλότιμη.
Ορισμένες φορές νιώθω ότι οι πραγματικότητες που περνάνε μπροστά από τα μάτια μου γενικά διαλύουν τα πάντα, πόσο μάλλον την τέχνη που είναι και τόσο εύθραυστη. Ειδικά όταν αυτή αποσκοπεί στην εξιδανίκευση της φύσης και την προβολή της ομορφιάς της.
Δεν νομίζω βέβαια ότι αυτή ακριβώς είναι η δουλειά της, όχι σήμερα τουλάχιστον. Δεν ξέρω τί και πώς ακριβώς αλλά να είσαι σίγουρος ότι θα το μάθω και όταν αυτό γίνει, δεν θα στο πω (πώς θα μπορούσα άλλωστε) μα θα στο δείξω!
